Wie vanuit Kutaisi naar het westen van Georgië rijdt, komt terecht in een plaats die op het eerste gezicht weinig bijzonders lijkt. Tskaltubo is groen, rustig en heeft het karakter van een kleine Georgische stad. Maar wie iets verder kijkt, ontdekt iets heel anders.
Tussen de bomen en het groen staan enorme gebouwen die hun beste tijd al lang achter zich hebben gelaten. Monumentale trappenhuizen, zuilen, balustrades en grote ontvangsthallen steken tussen de begroeiing uit. Sommige gebouwen lijken op paleizen, andere op enorme hotels. Veel ramen zijn verdwenen, muren zijn verweerd en bomen groeien letterlijk door de gebouwen heen.
Dit is Tskaltubo, ooit een van de belangrijkste kuuroorden van de Sovjet-Unie. Ook met een camperreis
Een kuuroord voor de Sovjetburger
Tskaltubo werd bekend vanwege zijn warme mineraalbronnen. Het water komt hier van nature met een temperatuur van ongeveer 33 tot 35 graden uit de grond en werd gebruikt voor verschillende vormen van badtherapie. Al in de eerste helft van de twintigste eeuw begon de Sovjet-Unie van Tskaltubo een groot kuuroord te maken. (The Guardian)
Dat paste perfect binnen het Sovjetidee van de zogenaamde recht op rust. Arbeiders hadden recht op vakantie en konden via hun werkgever of een arts een voucher krijgen voor een verblijf in een sanatorium.
Een vakantie in Tskaltubo was daardoor iets heel anders dan een vakantie zoals wij die tegenwoordig kennen.
Je kwam er niet alleen om aan het zwembad te liggen.
Je kwam om te herstellen.
Om te baden.
Om behandeld te worden.
En natuurlijk ook om even weg te zijn van het werk.
Tskaltubo werd daardoor een belangrijke bestemming voor mensen uit alle delen van de Sovjet-Unie. Er reden zelfs rechtstreekse treinen vanuit Moskou naar het kuuroord.
Op het hoogtepunt kwamen er honderdduizenden mensen naar Tskaltubo en was de stad een van de belangrijkste spa- en kuuroorden van de Sovjet-Unie. (The Guardian)
Een stad gebouwd rond het water
Wat Tskaltubo bijzonder maakt, is de manier waarop de stad is ontworpen.
De belangrijkste badhuizen liggen rond een groot centraal park. Daaromheen werden de sanatoria gebouwd. De bezoeker hoefde eigenlijk maar weinig te lopen tussen zijn verblijf, het park en de baden.
In de glorietijd stonden hier 22 sanatoria en negen badhuizen.
En dat waren geen eenvoudige gebouwen.
De Sovjet-Unie wilde laten zien dat arbeiders recht hadden op een goede vakantie. De architectuur moest indruk maken. Grote hallen, monumentale trappen, hoge plafonds en enorme gevels moesten een gevoel van luxe en grandeur geven.
Een aantal van die gebouwen behoren tegenwoordig tot de meest bijzondere voorbeelden van Sovjetarchitectuur in Georgië. (The Guardian)
En juist dat maakt een bezoek vandaag zo vreemd.
Je loopt door een gebouw dat ooit vol mensen moet hebben gezeten en waar ooit personeel rondliep, muziek speelde en duizenden vakantiegangers hun behandelingen kregen.
Nu hoor je vooral de wind.
En de vogels.
En toen viel de Sovjet-Unie uit elkaar
Het verval van Tskaltubo is eigenlijk niet geleidelijk gegaan.
In 1991 viel de Sovjet-Unie uiteen.
De bezoekers uit Rusland verdwenen.
De staatsgefinancierde vakanties stopten.
De treinen brachten geen grote groepen vakantiegangers meer naar Tskaltubo.
En ineens zat een enorm kuuroord met tientallen gebouwen zonder zijn belangrijkste bezoekers.
Hotels en sanatoria werden gesloten en raakten steeds verder in verval. (The Guardian)
Maar de gebouwen bleven niet lang helemaal leeg.
In 1992 brak de oorlog in Abchazië uit. Duizenden Georgiërs moesten hun woonplaatsen verlaten en kwamen terecht in Tskaltubo. De voormalige sanatoria werden noodgedwongen hun nieuwe thuis.
Wat bedoeld was als tijdelijk onderkomen, werd voor veel mensen een verblijf van tientallen jaren.
Sommige gezinnen woonden uiteindelijk meer dan dertig jaar in de oude sanatoria. In kamers waar ooit Sovjettoeristen verbleven, ontstonden eenvoudige woningen met keukens, meubels en persoonlijke bezittingen. (The Guardian)
Dat maakt de geschiedenis van Tskaltubo een stuk ingewikkelder dan het beeld van een verlaten spookstad.
Achter sommige vervallen gevels zit namelijk geen verlatenheid, maar een verhaal van mensen die hier noodgedwongen hun leven hebben opgebouwd.
De natuur neemt het over
Misschien is dat wel het eerste wat je opvalt wanneer je door Tskaltubo loopt.
De natuur heeft de gebouwen langzaam teruggenomen.
Bomen groeien uit kapotte vloeren. Klimplanten kruipen langs gevels omhoog. Wortels drukken zich door beton en oude gangen verdwijnen in het groen.
Binnen vind je soms nog de resten van de oude grandeur.
Een enorme ontvangsthal.
Een sierlijke trap.
Een verlaten theaterzaal.
Een marmeren vloer.
Een oude badkamer.
En daar tussendoor de sporen van tientallen jaren verval.
Het contrast is enorm.
Juist omdat de gebouwen ooit zo indrukwekkend waren, is het verval zo bijzonder om te zien.
Stalin kwam hier ook
Tskaltubo had bovendien een bijzondere plaats binnen de Sovjetgeschiedenis.
Ook Josef Stalin bezocht het kuuroord. In de stad staat nog altijd zijn voormalige datsja, een vakantieverblijf dat tegenwoordig een van de historische plekken van Tskaltubo is. (Enterprise Georgia)
Stalin was geboren in Georgië en had een sterke band met het land. Tskaltubo werd mede daardoor een plek waar de Sovjetgeschiedenis en de geschiedenis van Georgië heel letterlijk samenkomen.
Maar het interessante aan Tskaltubo is juist dat je die geschiedenis niet alleen in een museum ziet.
Je loopt er middenin.
Tskaltubo is niet helemaal verlaten
Dat is misschien belangrijk om te weten als je hier naartoe gaat.
Tskaltubo is geen compleet verlaten spookstad.
De stad bestaat nog gewoon. Er wonen mensen, er zijn restaurants en hotels en sommige delen van het oorspronkelijke kuuroord worden opnieuw gebruikt.
Ook de bronnen en het kuurkarakter zijn niet verdwenen.
De Georgische overheid probeert Tskaltubo al jaren opnieuw als kuuroord en toeristische bestemming op de kaart te zetten. Verschillende oude sanatoria zijn verkocht aan investeerders en er zijn plannen gemaakt om delen van het historische complex te restaureren. (The Guardian)
Daarmee verandert Tskaltubo langzaam opnieuw.
Sommige gebouwen worden opgeknapt.
Andere staan nog steeds leeg.
En sommige zijn inmiddels zo ver vervallen dat je je nauwelijks kunt voorstellen dat hier ooit duizenden mensen vakantie vierden.
Waarom wij Tskaltubo zo bijzonder vinden
Voor ons is Tskaltubo vooral interessant omdat het een plek is waar je iets van de geschiedenis van Georgië kunt voelen zonder dat je daarvoor een museum hoeft binnen te gaan.
Je ziet wat er gebeurt wanneer een compleet systeem verdwijnt.
Een systeem waarin miljoenen mensen volgens een vast programma naar kuuroorden werden gestuurd.
Een stad die volledig was ingericht op dat systeem.
En vervolgens, binnen een paar jaar, zijn belangrijkste bestaansrecht verloor.
Dat maakt Tskaltubo veel meer dan een verzameling verlaten gebouwen.
Het is een stukje Sovjetgeschiedenis dat langzaam door de natuur wordt overgenomen.
En juist dat contrast maakt een bezoek zo bijzonder.
Wie door de oude sanatoria loopt, ziet niet alleen vervallen muren. Je kunt je bijna voorstellen hoe het hier ooit geweest moet zijn: volle treinen uit Moskou, vakantiegangers in nette kleding, personeel dat de gasten naar de baden begeleidde en ’s avonds muziek in de grote zalen.
En dan kijk je om je heen.
Een kapotte trap.
Een boom die door het dak groeit.
Lege kamers.
Stilte.
Dat is Tskaltubo. Ontdek deze bijzondere plaats met een fly drive reis
